TÀI LIỆU TUYÊN TRUYỀN
I. KIẾN THỨC PHÁP LUẬT
1. Nguyên tắc phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ (Theo quy định tại Điều 5 Luật PCCC&CNCH năm 2024)
- Tuân thủ Hiến pháp, pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên. Trường hợp giữa Việt Nam và nước ngoài chưa có điều ước quốc tế thì hoạt động phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ được thực hiện trên nguyên tắc có đi có lại hoặc yêu cầu đối ngoại nhưng không trái pháp luật Việt Nam, phù hợp với pháp luật và tập quán quốc tế.
- Huy động sức mạnh tổng hợp của toàn dân tham gia hoạt động phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ; phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
- Chủ động phòng ngừa, lấy phòng ngừa là chính; kịp thời phát hiện sơ hở, thiếu sót về phòng cháy, chữa cháy và có biện pháp khắc phục; xác định phòng cháy, phòng ngừa tai nạn, sự cố là nhiệm vụ thường xuyên.
- Chuẩn bị sẵn sàng lực lượng, phương tiện, phương án và các điều kiện cần thiết để kịp thời chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ.
- Thống nhất chỉ huy, điều hành, phát huy vai trò của lực lượng, phương tiện, hậu cần tại chỗ khi xảy ra cháy, tai nạn, sự cố; ưu tiên cứu người, cứu tài sản; mọi nguồn nước, chất chữa cháy phải được ưu tiên sử dụng cho chữa cháy.
- Ứng dụng khoa học và công nghệ hiện đại trong hoạt động phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ.
- Mọi hành vi vi phạm pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật.
- Bảo đảm tính nhân đạo, công bằng, bình đẳng giới trong hoạt động phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ.
2. Báo cháy, báo tình huống cứu nạn, cứu hộ (Theo quy định tại Điều 6 Luật PCCC&CNCH năm 2024)
- Người phát hiện cháy, tình huống cứu nạn, cứu hộ thì báo ngay cho lực lượng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, cơ quan Công an hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã nơi gần nhất.
- Thông tin báo cháy, báo tình huống cứu nạn, cứu hộ được thực hiện bằng hiệu lệnh, điện thoại hoặc tín hiệu từ thiết bị truyền tin báo cháy hoặc báo trực tiếp cho cơ quan, lực lượng quy định tại khoản 1 Điều 6 Luật PCCC&CNCH năm 2024
Số điện thoại báo cháy, báo tình huống cứu nạn, cứu hộ được quy định thống nhất trong cả nước là 114.
- Lực lượng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, cơ quan Công an hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã nhận được tin báo phải thông tin ngay cho lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ có thẩm quyền để giải quyết.
3. Trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân trong hoạt động phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ (Theo quy định tại Điều 8 Luật PCCC&CNCH năm 2024)
3.1 Phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ là trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân hoạt động, sinh sống trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
3.2. Công dân từ đủ 18 tuổi trở lên, đủ sức khỏe có trách nhiệm tham gia vào Đội phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cơ sở, Đội phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ chuyên ngành hoặc Đội dân phòng khi có yêu cầu.
3.3. Người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm sau đây:
a) Tổ chức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục kiến thức, pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; tổ chức huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cho các đối tượng thuộc phạm vi quản lý;
b) Thành lập, duy trì hoạt động Đội phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cơ sở hoặc Đội phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ chuyên ngành theo quy định tại Điều 37 của Luật PCCC&CNCH năm 2024 hoặc phân công người thực hiện nhiệm vụ phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ thuộc phạm vi quản lý;
c) Ban hành hoặc tham mưu người có thẩm quyền ban hành nội quy phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ;
d) Tổ chức thực hiện, kiểm tra, đôn đốc, giám sát cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi quản lý về việc thực hiện quy định, nội quy, biện pháp, yêu cầu và duy trì điều kiện an toàn về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ;
đ) Xây dựng, tổ chức thực tập phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ theo quy định của pháp luật;
e) Quyết định hoặc đề xuất người có thẩm quyền quyết định trang bị, duy trì tính năng sử dụng của phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ; tổ chức chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ; khắc phục hậu quả do cháy, tai nạn, sự cố gây ra;
g) Lập, quản lý hồ sơ về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ thuộc phạm vi quản lý; khai báo, cập nhật dữ liệu về phòng cháy, chữa cháy;
h) Thực hiện nhiệm vụ khác về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ theo quy định của pháp luật.
3.4. Chủ phương tiện giao thông có trách nhiệm sau đây:
a) Tổ chức tuyên truyền, phổ biến kiến thức, pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; tổ chức huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cho các đối tượng thuộc phạm vi quản lý;
b) Ban hành nội quy phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ;
c) Tổ chức thực hiện, kiểm tra, đôn đốc, giám sát cá nhân thuộc phạm vi quản lý về việc thực hiện quy định, nội quy, biện pháp, yêu cầu và duy trì điều kiện an toàn về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ;
d) Trang bị, duy trì tính năng sử dụng của phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ; tổ chức chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ; khắc phục hậu quả do cháy, tai nạn, sự cố gây ra;
đ) Xây dựng, tổ chức thực tập phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ theo quy định của pháp luật;
e) Thực hiện nhiệm vụ khác về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ theo quy định của pháp luật.
3.5. Người quyết định đầu tư, chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện giao thông, cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động đầu tư xây dựng công trình, sản xuất, lắp ráp, đóng mới, hoán cải phương tiện giao thông có trách nhiệm thực hiện các yêu cầu về phòng cháy và chữa cháy trong việc áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, thẩm định, thi công, giám sát thi công, nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy.
3.6. Chủ hộ gia đình trực tiếp sử dụng nhà ở mà không phải là người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm sau đây:
a) Thực hiện quy định tại Điều 20 và Điều 21 của Luật PCCC&CNCH năm 2024;
b) Tuyên truyền, đôn đốc, nhắc nhở thành viên khác trong gia đình thực hiện pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ;
c) Thường xuyên tự kiểm tra, phát hiện và khắc phục kịp thời nguy cơ gây cháy, nổ, tai nạn, sự cố;
d) Thực hiện các nhiệm vụ khác về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ theo quy định của pháp luật.
3.7. Cá nhân có trách nhiệm sau đây:
a) Chấp hành quy định, nội quy, biện pháp, yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ của cơ quan, tổ chức hoặc người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật;
b) Tìm hiểu kiến thức về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và kỹ năng thoát nạn, sử dụng dụng cụ, phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ thông dụng;
c) Bảo đảm an toàn trong sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt, thiết bị, dụng cụ sinh lửa, sinh nhiệt, chất dễ cháy, nổ;
d) Phát hiện, ngăn chặn nguy cơ trực tiếp gây cháy, nổ và các hành vi vi phạm quy định an toàn về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ trong điều kiện, khả năng cho phép;
đ) Tham gia chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ khi được cơ quan, người có thẩm quyền huy động; chấp hành yêu cầu, quyết định của người chỉ huy chữa cháy, người chỉ huy cứu nạn, cứu hộ khi tham gia chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ.
3.8. Trách nhiệm về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ đối với trường hợp thuê, mượn, ở nhờ nhà ở được quy định như sau:
a) Người cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ nhà ở có trách nhiệm tuyên truyền, đôn đốc, nhắc nhở người thuê, mượn, ở nhờ thực hiện quy định của pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ;
b) Người thuê, mượn, ở nhờ nhà ở có trách nhiệm theo quy định tại khoản 6 Điều 8 Luật PCCC&CNCH năm 2024, trừ trường hợp có thỏa thuận khác với người cho thuê, mượn, ở nhờ nhà ở.
Trường hợp thuê, mượn, ở nhờ nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh thì người thuê, mượn, ở nhờ còn có trách nhiệm bảo đảm điều kiện an toàn về phòng cháy theo quy định tại Điều 21 của Luật PCCC&CNCH năm 2024.
3.9. Cơ quan, tổ chức, cá nhân không thuộc đối tượng quy định tại khoản 3 Điều 50 của Luật PCCC&CNCH năm 2024 này có trách nhiệm bảo đảm kinh phí cho hoạt động phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ trong phạm vi quản lý.
3.10. Chính phủ quy định chi tiết điểm c và điểm g khoản 3, điểm b khoản 4 và khoản 5 Điều 8 Luật PCCC&CNCH năm 2024.
4. Trách nhiệm tuyên truyền, phổ biến, giáo dục kiến thức, pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (Theo quy định tại Điều 9 Luật PCCC&CNCH năm 2024)
4.1. Cơ quan quản lý nhà nước về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ chủ trì, phối hợp với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan thực hiện tuyên truyền, phổ biến, giáo dục kiến thức, pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
4.2. Cơ quan thông tin, truyền thông có trách nhiệm tổ chức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục kiến thức, pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ trên các phương tiện thông tin đại chúng.
4.3. Bộ Giao thông vận tải chủ trì, phối hợp với Bộ Công an tích hợp, lồng ghép kiến thức, pháp luật và kỹ năng phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ vào nội dung đào tạo lái xe.
4.4 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, chủ trì, phối hợp với Bộ Công an và Bộ, cơ quan ngang Bộ có liên quan xây dựng, tích hợp, lồng ghép kiến thức, pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ vào chương trình giảng dạy và bảo đảm điều kiện thực hiện trong cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ sở giáo dục đại học phù hợp với từng cấp học, ngành học.
4.5. Bộ, cơ quan ngang Bộ, Ủy ban nhân dân các cấp, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, có trách nhiệm tổ chức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục kiến thức, pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, có hình thức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục phù hợp với các đối tượng thuộc phạm vi quản lý.
4.6. Đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân, cơ quan, tổ chức, cơ sở giáo dục có trách nhiệm tuyên truyền, phổ biến, giáo dục kiến thức, pháp luật, hướng dẫn kỹ năng về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cho đối tượng thuộc phạm vi quản lý.
5. Trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở trong việc tổ chức chữa cháy, CNCH
Theo quy định tại điểm e khoản 3 Điều 8, điểm a khoản 2 và khoản 4 Điều 28 Luật PCCC và CNCH năm 2024, người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm trong việc tổ chức chữa cháy, CNCH cụ thể như sau:
- Khi xảy ra cháy, nổ, sự cố, tai nạn thì người phát hiện phải nhanh chóng báo động cho mọi người xung quanh, lãnh đạo cơ sở biết để chữa cháy, CNCH và báo cho lực lượng Cảnh sát PCCC theo số điện thoại 114; sử dụng phương tiện, thiết bị tại chỗ để chữa cháy, CNCH.
- Người đứng đầu cơ sở là người chỉ huy chữa cháy; trường hợp người đứng đầu cơ sở vắng mặt thì Đội trưởng Đội PCCC và CNCH cơ sở hoặc chuyên ngành hoặc người được ủy quyền là người chỉ huy chữa cháy (khi lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH chưa đến) có nhiệm vụ chỉ huy lực lượng PCCC và CNCH cơ sở thực hiện các công việc sau:
+ Hướng dẫn người trong khu vực cháy, nổ, sự cố, tai nạn di chuyển ra khu vực an toàn. Trường hợp, có người bị nạn, bị thương phải ưu tiên cứu người ra nơi an toàn.
+ Sử dụng lực lượng, phương tiện thuộc phạm vi quản lý tham gia chữa cháy;
+ Quyết định việc di chuyển, phá dỡ chướng ngại vật, tài sản để cứu nạn, cứu hộ, ngăn chặn nguy cơ cháy lan theo quy định của pháp luật.
+ Trường hợp lực lượng PCCC cơ sở đã hoàn thành việc chữa cháy, CNCH trước khi lực lượng Cảnh sát PCCC đến, cơ sở phải báo ngay cho lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH biết.
- Khi lực lượng Cảnh sát PCCC đến hiện trường, người chỉ huy chữa cháy của cơ sở phải cung cấp thông tin, báo cáo tình hình và công tác tổ chức chữa cháy, CNCH của cơ sở. Khi đó lực lượng của cơ sở có trách nhiệm:
+ Bố trí người phù hợp tham gia Ban Tham mưu chữa cháy khi có yêu cầu.
+ Thực hiện nhiệm vụ chữa cháy, CNCH theo phân công của chỉ huy lực lượng Cảnh sát PCCC.
- Báo cáo vụ cháy, nổ gửi Cơ quan Công an trực tiếp quản lý cơ sở hoặc cơ quan, tổ chức cấp trên.
II. KĨ NĂNG CẦN NẮM ĐƯỢC
1. Kỹ năng PCCC trong hộ gia đình
Hằng năm có khoảng 50% tổng số vụ cháy xảy ra tại các hộ gia đình. Nguyên nhân gây cháy chủ yếu là do con người, do sơ suất bất cẩn trong việc sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt (đun nấu, thắp hương thờ cúng, đốt vàng mã…), chất dễ cháy (xăng dầu, gas, cồn, hóa chất…), sử dụng điện (hệ thống điện, thiết bị điện) không an toàn… Để đảm bảo an toàn PCCC trong các hộ gia đình, chủ hộ và các thành viên cần:
- Chủ động học tập, tìm hiểu để có kiến thức và kỹ năng cơ bản về an toàn PCCC trong gia đình.
- Quản lý chặt chẽ nguồn lửa, nguồn nhiệt: Khi đun nấu, thắp hương thờ cúng…, sử dụng các thiết bị đốt nóng, sửa chữa, thi công… (gây phát sinh nguồn lửa, nguồn nhiệt) phải có người trông coi.
- Không buôn bán, tàng trữ trái phép các chất dễ cháy, nổ; sử dụng an toàn các chất dễ cháy trong đời sống sinh hoạt hàng ngày, hạn chế khối lượng chất dễ cháy như xăng dầu, gas trong gia đình.
- Sắp xếp đồ dùng, hàng hóa, vật liệu dễ cháy ngăn nắp, gọn gàng, cách xa nơi phát sinh nguồn lửa, nguồn nhiệt (tủ điện, ổ cắm điện…) ít nhất 0,5m
- Hệ thống điện phải có thiết bị bảo vệ chống quá tải, chập mạch; không cắm nhiều thiết bị tiêu thụ điện vào một ổ cắm; tắt các thiết bị điện khi không cần thiết, khi đi ngủ hoặc khi ra khỏi nhà…
- Mỗi gia đình nên đầu tư lắp đặt các thiết báo cháy, báo rò rỉ gas, chuẩn bị sẵn sàng phương tiện chữa cháy tại chỗ như bình chữa cháy xách tay, nước, chăn,… để dập tắt cháy ngay từ khi mới phát sinh. Chủ động phương án thoát nạn khi có cháy xảy ra (dự kiến lối thoát thứ 2, thứ 3…); chuẩn bị mặt nạ phòng độc, chăn, mền, khăn vải nhúng nước để che chắn mặt, cơ thể khi phải thoát qua các vùng, khu vực có khói lửa bao trùm.
2. Kỹ năng thoát nạn khi có cháy ở hộ gia đình
Thời gian qua, trên địa bàn cả nước đã xảy ra nhiều vụ cháy ở các hộ gia đình, nhà ở vừa để sản xuất, kinh doanh buôn bán, nhất là hộ gia đình có kiểu nhà ống, nhà kín có một lối thoát nạn duy nhất là cửa chính nơi mặt tiền, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản. Thực tế cho thấy, trong các vụ cháy, người chết chủ yếu là do ngạt khói khí độc trước khi chết cháy. Khi phát hiện xảy cháy trong hộ gia đình, cần phải:
- Thật bình tĩnh suy xét, hô hoán báo động cho tất cả các thành viên trong gia đình biết để mau chóng di chuyển ra ngoài, ra nơi an toàn qua cửa chính hoặc cửa phụ.
- Trong quá trình thoát hiểm ở vùng có nhiều khói, hãy dùng khăn, vải thấm nước che kín miệng, mũi và cúi thật thấp người để tránh nguy cơ bị ngạt khói, men theo tường và di chuyển đến lối thoát nạn an toàn.
- Trường hợp lối cửa chính đã bị lửa, khói bao trùm hãy nhanh chóng tìm và mở lối thoát khác: Qua ban công, cửa sổ sang nhà bên cạnh hoặc thoát xuống mặt đất bằng thang, thang dây… hoặc trổ lối thoát lên mái nếu là mái nhà kết cấu bằng các loại tấm lợp…; tuyệt đối không núp trong phòng, nhà vệ sinh…Trường hợp không còn lối thoát nào khác hãy dùng chăn thấm ướt, trùm kín người, cố gắng thoát qua đám cháy một cách nhanh nhất có thể.
- Trường hợp lối và đường thoát nạn bị nhiễm khói, lửa mà không thể thoát ra ngoài theo lối cầu thang bộ ra cửa chính, nhanh chóng sử dụng khăn vải, băng dính chèn và gián vào khe cửa để khói, khí độc không lan được vào phòng đang ở, đi chuyển ra ban công, gọi to, ra hiệu, sử dụng những vật dụng để báo động cho những người xung quanh được biết, đồng thời gọi điện báo cho lực lượng cảnh sát PCCC qua số 114. Lưu ý thông tin chính xác cho lực lượng chức năng số lượng người bị nạn, tình trạng người bị nạn và vị trí người bị nạn.
3. Xử lý khi phát hiện rò rỉ gas
Vì sự an toàn của chính mình và cộng đồng, mỗi người, mỗi gia đình hãy tự tìm hiểu, học tập để có kiến thức về an toàn PCCC gas. Khi phát hiện rò rỉ gas cần:
- Cảnh báo cho mọi người xung quanh biết để di chuyển ra nơi an toàn hoặc tham gia cùng xử lý;
- Cách ly nguồn lửa, nguồn nhiệt với khu vực có gas rò rỉ;
- Tuyệt đối không được bật lửa, làm phát sinh nguồn lửa, nguồn nhiệt; không bật/tắt thiết bị điện; không sử dụng điện thoại; không đi giầy, guốc có đế kim loại trên nền gạch;
- Khóa van, nguồn cung cấp gas;
- Mở tất cả cửa ra vào và cửa sổ để thông gió khu vực gas rò rỉ;
- Báo nhà cung cấp gas hoặc cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH, số máy 114 để được hỗ trợ.
4. Kỹ năng thoát nạn khi có cháy ở nhà cao tầng
Việc thoát nạn cho người ở nhà cao tầng cơ bản phụ thuộc vào hệ thống thang thoát hiểm của tòa nhà nhưng cũng gặp không ít khó khăn do có đặc thù là thang bộ, thời gian thoát hiểm kéo dài; sự hoảng loạn của người dân…; khó khăn di chuyển của người già, người tàn tật. Đặc biệt trong trường hợp thang thoát hiểm không đảm bảo an toàn sẽ đe dọa đến tính mạng của cả người dân và lực lượng cứu nạn trong đám cháy.
Đối với người dân sinh sống ở đây bên cạnh việc học tập, tìm hiểu kiến thức về PCCC và chấp hành nghiêm các quy định về an toàn PCCC để ngăn ngừa cháy thì nhất thiết phải trang bị cho mình kỹ năng thoát nạn khi có cháy xảy ra. Vì vậy khi có cháy xảy ra, mọi người hãy:
- Bình tĩnh suy xét, tìm và di chuyển ra lối thoát nạn sẵn có theo đèn chỉ dẫn Exit hoặc nghe thông báo hướng dẫn qua hệ thống truyền thanh; trên đường đi hãy thông báo cho người ở các phòng lân cận biết có cháy đang xảy ra;
- Trong quá trình thoát nạn ở vùng có nhiều khói, khí độc hãy dùng mặt nạ phòng độc (nếu có) hoặc dùng khăn, vải thấm nước che kín miệng, mũi và di chuyển thấp người để tránh nguy cơ bị ngạt khói, men theo tường và di chuyển đến lối thoát nạn an toàn;
- Nếu phải băng qua lửa hãy dùng chăn, áo, khăn… nhúng nước rồi trùm kín người, cố gắng thoát qua đám cháy một cách nhanh nhất có thể;
- Khi mở cửa phòng để di chuyển sang khu vực khác hoặc đến lối thoát nạn cần kiểm tra nhiệt độ trước khi mở bằng cách đặt tay lên cửa; khi mở cần tránh mặt, tránh người sang một bên đề phòng lửa tạt; nếu nhiệt độ quá cao tuyệt đối không được mở và tìm lối thoát khác;
- Khi di chuyển thoát nạn tuyệt đối không được sử dụng thang máy, không được nhảy từ các tầng cao xuống phía dưới;
- Trường hợp lối cầu thang bộ bị nhiễm khói và khu vực bị cháy ngay bên dưới nơi mình sinh sống và không thể di chuyển thoát ra lối cửa chính, không thể di chuyển xuống phía dưới thoát nạn, nhanh chóng di chuyển lên các tầng phía trên, cách tầng bị cháy từ 3 đến 4 tầng, di chuyển vào phòng nào đó, dùng băng dính dán kín các khe cửa để ngăn khói tràn vào phòng, di chuyển ra ban công, cửa sổ và gọi to, dùng đồ vật sáng màu ra hiệu, kêu cứu, gọi điện báo cho Cảnh sát PCCC và CNCH số máy 114 hoặc báo cho người thân ngoài tòa nhà.
5. Kỹ năng PCCC và thoát nạn ở quán bar và karaoke
Thực tế cho thấy, quán bar và karaoke hiện nay tiềm ẩn nhiều nguy cơ cháy có thể gây thiệt hại nghiêm trọng đến tínhmạng con người. Cơ sở kinh doanh Karaoke có kiến trúc thường rất kín để tránh tiếng ồn sang nhà lân cận, mặt trước tòa nhà hầu như bị che chắn để làm biển hiệu quảng cáo; điều kiện thông gió gần như không có, khi xảy cháy sẽ xảy ra hiện tượng tụ khói. Là nơi tồn chứa nhiều chất dễ cháy: Bàn ghế, phông rèm, cách âm, thảm nền bằng mút, xốp, cao su, bông vải sợi…, khi cháy có tốc độ cháy lan cực nhanh, tỏa nhiều khói, khí độc, nếu người trong quán không phát hiện sớm và thoát nhanh ra nơi an toàn sẽ nhiễm độc khói và gây tử vong.
Sử dụng nhiều loại thiết bị điện có công suất lớn như điều hòa, thiết bị âm thanh, ánh sáng… dễ dẫn đến tình trạng quá tải, chập mạch dẫn đến cháy, nổ. Việc thay đổi công năng sử dụng từ nhà ở thành quán Karaoke nhưng không chú ý đến các điều kiện đảm bảo an toàn PCCC, là yếu tố nguy hiểm cháy dẫn đến cháy, cháy lớn, quá tải cho hệ thống điện, tăng lượng người trong nhà, không đủ và không đảm bảo lối thoát nạn an toàn. Chủ cơ sở kinh doanh Karaoke thiếu kiến thức PCCC hoặc không quan tâm đến việc đảm bảo an toàn cho chính cơ sở của họ và khách hàng… Để tự bảo vệ mình khi tham gia vui chơi ở các quán bar, karaoke, mỗi người hãy:
- Tự tìm hiểu, học tập để trang bị cho mình những kiến thức cơ bản về PCCC và kỹ năng xử lý, thoát nạn khi có cháy, nổ xảy ra tại nơi vui chơi giải trí;
- Trước khi có hoạt động vui chơi cần quan sát kỹ các lối thoát nạn đề phòng khi có sự cố cháy, nổ xảy ra thì xử lý được kịp thời và an toàn cho chính bản thân mình;
- Khi tham gia vui chơi, giải trí cần chấp hành nghiêm các quy định về sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt; không mang chất cháy, chất nổ đến những nơi này;
- Khi phát hiện xảy cháy hãy thật bình tĩnh suy xét, hô hoán báo động cho mọi người biết để mau chóng di chuyển ra ngoài, ra nơi an toàn qua cửa chính, qua cầu thang thoát hiểm, không được sử dụng thang máy.
- Trong quá trình thoát hiểm ở vùng có nhiều khói, hãy dùng khăn, vải thấm nước che kín miệng, mũi và cúi thật thấp người để tránh nguy cơ bị ngạt khói, men theo tường và di chuyển đến lối thoát nạn an toàn;
- Trường hợp lối cửa chính đã bị lửa, khói bao trùm hãy nhanh chóng tìm và mở lối thoát khác như qua ban công, cửa sổ, sân thượng sang nhà bên cạnh hoặc thoát xuống mặt đất bằng thang, thang dây…; tuyệt đối không trú ẩn trong phòng, trong nhà vệ sinh…
Trường hợp không còn lối thoát nào khác hãy dùng áo, quần thấm ướt, trùm lên đầu và người cố gắng thoát qua đám cháy một cách nhanh nhất có thể.
6. Thực hành kế hoạch thoát nạn khi cháy tại nhà của bạn
Việc lập và thực hành một phương án thoát nạn tại nhà rất đơn giản. Hãy làm theo các bước dưới đây để bảo đảm các thành viên trong gia đình cần chuẩn bị và biết phải làm gì khi có sự cố cháy, nổ xảy ra.
Lập phương án thoát nạn
Hãy tìm hiểu ít nhất một cách thoát nạn khỏi đám cháy tại các phòng trong nhà như phòng bếp, phòng ngủ, phòng khách…, trong trường hợp lối ra của các phòng bị chặn hoặc nguy hiểm bởi khói và lửa, có thể sử dụng phương án thứ hai bằng cách tìm hiểu thêm các đường thoát nạn từ ban công, lô gia, thang thoát hiểm hoặc các đường tiếp cận sang nhà hàng xóm để thoát ra khỏi đám cháy.
Tự thực hành và di chuyển thấp người xuống, men theo vách tường, cầu thang, đường đi đến các lối thoát nạn khỏi nhà của mình khi gặp các trường hợp trường hợp có nhiều khói phát ra từ đám cháy.
Sau khi thoát ra được từ đám cháy trong nhà, cần chọn một địa điểm tập trung các thành viên trong gia đình tại một địa điểm an toàn và thực hiện các bước như hô hoán, báo động cho người dân xung quanh biết để kịp thời thoát nạn, tham gia chữa cháy ban đầu; thông báo cho đơn vị chức năng cúp cầu dao điện; dùng các phương tiện chữa cháy ban đầu như bình chữa cháy, nước, vải tẩm nước… để chữa cháy; gọi điện cho lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH theo số điện thoại 114 để thông báo khu vực xảy ra cháy. Thực hiện diễn tập thoát nạn, chữa cháy tại nhà ít nhất hai lần một năm.
An toàn cháy, nổ đối với trẻ em
Cần phải có phương án khi có trẻ nhỏ trong nhà. Trẻ em có thể trở nên rất hoảng loạn, cần được hướng dẫn rõ ràng và giúp ra khỏi nhà. Trẻ em có thể không biết cách thoát nạn hoặc phải làm gì trừ khi có người lớn chỉ cho các em.
Phải có phương án cho trẻ nhỏ dưới sáu tuổi không thể tự ra ngoài. Trong đó, hãy nói về những người có thể sẽ giúp đứa trẻ ra ngoài an toàn.
Dạy trẻ em nên biết phải làm gì khi nghe thấy chuông báo động khi không có người lớn xung quanh. Giúp chúng tập đi đến điểm an toàn bên ngoài của ngôi nhà.
Dạy trẻ không bao giờ được quay lại bên trong một ngôi nhà đang cháy một khi chúng đã thoát nạn được ra ngoài.
Dạy trẻ đi thấp và bò trên mặt đất, nơi không khí ít bị sự ảnh hưởng của khói hơn.
Chỉ cho trẻ cách dùng mu bàn tay để kiểm tra độ nóng của cửa trước khi mở và sử dụng một lối thoát nạn khác nếu cửa bị nóng.
Nếu trẻ nhỏ cần sử dụng thang thoát hiểm, hãy chỉ cho chúng nơi bạn cất nó và hướng dẫn thực hành cách sử dụng nó (lưu ý luôn luôn phải có sự hướng dẫn của người lớn).
Tiến hành diễn tập thoát nạn, chữa cháy
Cháy, nổ có thể bắt đầu ở bất cứ đâu trong nhà và bất kỳ lúc nào, vì vậy hãy lập phương án vào các thời điểm khác nhau trong thời gian ngày hoặc đêm để thực hành các cách thoát nạn khác nhau.
Bước 1 : Biết nơi để đi.
Giải thích cho trẻ nhỏ rằng khi chuông báo động kêu, chúng cần nhanh chóng ra khỏi nhà và tập trung tại điểm an toàn đã hướng dẫn trước đó.
Bước 2: Kiểm tra báo động.
Kiểm tra thiết bị báo động và hướng dẫn trẻ nhỏ để chúng nhận biết được âm thanh.
Bước 3: Tiến hành báo cháy.
Cho trẻ và các thành viên trong gia đình vào phòng ngủ và đợi cuộc diễn tập phương án bắt đầu. Chỉ định người lớn giúp đỡ trẻ nhỏ. Giao nhiệm vụ cho một người lớn phụ trách âm thanh báo động cháy và điều hành cuộc diễn tập. Tiếp theo, âm thanh báo động, bắt đầu hẹn giờ trong một khoảng thời gian ngắn nhất và yêu cầu mọi người tập trung đến vị trí an toàn. Khi mọi người đã đến địa điểm an toàn, hãy dừng bộ đếm thời gian. Nếu tất cả mọi người trong gia đình hoàn thành trong vòng chưa đầy hai phút, mỗi thành viên sẽ nhận được một phần thưởng để khích lệ tinh thần. Nếu không, hãy thử lại một lần nữa. Trong trường hợp hỏa hoạn thực sự, hãy đến địa điểm tập trung an toàn, sau đó gọi 114 và yêu cầu mọi người tập trung tại vị trí đó cho đến khi Cảnh sát PCCC và CNCH đến./.
7. An toàn phòng, chống cháy khi sạc xe điện
Việc sử dụng các phương tiện động cơ đốt trong (sử dụng nhiên liệu xăng dầu) đã ảnh hưởng không nhỏ đến ô nhiễm môi trường và xu hướng “xanh hóa” phương tiện giao thông chính là xu thế tất yếu, mới có thể giảm gánh nặng cho môi trường và sức khỏe cộng đồng. Công nghệ xe điện đang trở thành xu thế tất yếu và hiện xe điện đang rất thịnh hành ở các nước phát triển như Đức, Na uy, Anh, Pháp, Hà Lan, Trung Quốc, Ấn Độ…
Trước sự chuyển dịch này, Việt Nam cũng không ngoại lệ, tỷ lệ người dân sử dụng xe điện (xe đạp điện, xe máy điện ...) đang dần tăng cao trên khắp cả nước, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP. HCM và Đà Nẵng. Hiện nay, xe điện sử dụng nhiều loại ắc quy, pin (ắc quy chì Acid, ắc quy khô, pin axit chì, pin niken hiđrua kim loại, pin lithium ion, pin Nickel - cadmium), phổ biến là loại Pin lithium ion; việc sạc điện cho ắc quy, pin theo nguyên lý: Nguồn điện xoay chiều 220V được chuyển sang một chiều qua bộ đổi điện và sạc điện cho ắc quy, pin.
Bên cạnh những tiện ích của loại phương tiện này, có nhiều vấn đề được quan tâm, trong đó có nguy cơ cháy, nổ từ chính hệ thống điện của xe. Trong thời gian qua, trên thế giới và tại Việt Nam đã xảy ra nhiều vụ cháy xe điện, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản, điển hình: Vụ cháy xe điện tại thành phố New York vào tháng 4/2023 làm 02 người chết và tháng 6/2023 làm 04 người chết; vụ cháy xe điện tại nhà dân tại khu phố Xuân Phú, phường Trung Sơn, TP Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa xảy ra ngày 12/7/2023, làm 02 người chết…
Qua công tác điều tra các vụ cháy liên quan đến xe điện, cho thấy nguyên nhân chủ yếu do sạc điện ắc quy, pin của xe dẫn đến cháy, cụ thể:
- Sử dụng ắc quy, pin kém chất lượng, không rõ nguồn gốc xuất xứ hoặc đã bị sửa chữa, làm thay đổi thông số kỹ thuật của nhà sản xuất; lắp đặt thêm hoặc thay thế thiết bị tiêu thụ điện so với thiết kế (lắp đặt thiết bị báo động, còi, đèn tăng công suất so với thiết kế của nhà sản xuất…) hoặc chở quá tải sẽ làm ảnh hưởng đến chất lượng, giảm tuổi thọ ắc quy, pin, khi sạc điện sẽ gây hiện tượng ắc quy, pin bị phồng lên có thể gây nổ.
- Bộ đổi điện từ dòng điện xoay chiều sang một chiều và ngược lại cũng là nguyên nhân gây ra cháy nổ ở xe điện, do mối hàn, đầu nối của những linh kiện không được cách điện tốt, nó có thể gây ra hiện tượng phóng điện hoặc chập điện, dẫn đến cháy.
- Việc thay thế, sửa chữa, sử dụng bộ sạc không bảo đảm đúng thông số kỹ thuật của nhà sản xuất, không bảo đảm chất lượng hoặc không đồng bộ với ắc quy, pin của phương tiện khi sạc có thể gây chập điện hoặc nổ ắc quy, pin.
- Việc sạc điện không đúng hướng dẫn: Sạc điện thời gian quá dài, tần suất sạc điện quá cao; sạc trong điều kiện nhiệt độ cao; sạc ngay sau khi sử dụng, ắc quy chưa kịp nguội tự nhiên; sạc gần nguồn nhiệt, thiết bị sinh lửa, sinh nhiệt hoặc gần, bên trên các vật dụng, hàng hóa dễ cháy, nổ, đồng thời ắc quy, pin tự tỏa nhiệt mà không được thoát nhiệt cũng là nguyên nhân gây nổ ắc quy, pin, gây cháy.
- Khi sạc không ngắt khóa điện nguồn điện (vừa sạc và vừa xả điện), thiết bị báo động sẽ tiêu thụ điện năng sẽ làm chức năng điều khiển của bộ sạc cảm biến sai, quá trình điều khiển tại dòng chuyển đổi không được, gây ra hiện tượng sạc không chuyển sang dòng sạc duy trì (không nhảy đèn) từ đó làm mất kiểm soát trong điều khiển của sạc, có thể gây hư hỏng, chập điện bộ sạc. Đồng thời, làm tăng nhiệt độ ắc quy, pin có thể gây đoản mạch bên trong (Cell pin đoản mạch) hoặc đoản mạch bên ngoài (bộ pin được kết nối với thiết bị điện tử công suất, động cơ và cả các phụ kiện khác bị đoản mạch) sẽ gây cháy xe.
- Một số trường hợp do tác động ngoại cảnh cũng dẫn đến chập cháy: Ổ sạc bị ẩm ướt, sạc nơi không thông thoáng để thiết bị có thể tản nhiệt; dây dẫn điện được đấu nối không bảo đảm yêu cầu kỹ thuật hoặc sử dụng thời gian dài hoặc bị va đập, chuột cắn bị mất khả năng cách điện gây phóng điện, chập điện.
Để ngăn ngừa nguy cơ cháy, nổ trong quá trình sử dụng xe điện, Cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH khuyến cáo như sau:
1. Lựa chọn, sử dụng xe điện bảo đảm chất lượng, đã được cơ quan quản lý có thẩm quyền kiểm định theo quy định; tuân thủ tuyệt đối theo hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất.
2. Thực hiện sạc điện theo đúng hướng dẫn và khuyến cáo của nhà sản xuất để đảm bảo độ bền và an toàn khi sử dụng; không sạc điện cho phương tiện khi phát hiện thiết bị sạc hoặc phương tiện gặp lỗi; khi ắc quy, pin có dấu hiệu phù, nứt… cần thay thế ắc quy, pin mới.
Đồng thời lưu ý:
- Sạc điện lúc ắc quy, pin gần hết, dùng nguồn điện phù hợp (theo mức điện áp nhà sản xuất khuyến cáo) và ổn định; sau khi sử dụng phải chờ bình điện nguội khoảng 20 phút rồi mới bắt đầu sạc, không sạc ngay sau khi chạy xe, không sạc quá 8 giờ liên tục, khi sạc điện cần ngắt khóa điện nguồn, nếu không sẽ ảnh hưởng đến quá trình sạc điện.. Nếu lâu không dùng xe, nên sạc ắc quy, pin đầy rồi tháo rời khỏi xe; không để ắc quy, pin ở khu vực nóng, ẩm; bảo quản bình điện ở nơi cao ráo, thoáng mát…
- Sạc điện ở nơi khô ráo thoáng mát, khi sạc trong phòng cần tránh nơi kín đảm bảo điều kiện thông thoáng gió tốt trong điều kiện nhiệt độ từ 0℃～35℃, nếu không phải có các biện pháp bảo ôn hoặc giảm nhiệt; Khi sạc điện không để xe, ắc quy, pin, bộ sạc bên trên hoặc gần các vật dụng, hàng hóa dễ cháy, nổ gần nguồn lửa, nguồn nhiệt, thiết bị sinh lửa sinh nhiệt.
- Trong quá trình sạc điện phải thường xuyên kiểm tra để kịp thời phát hiện, xử lý ngay khi có sự cố; ngừng sạc điện trước khi ra khỏi nhà hoặc đi ngủ, tuyệt đối không sạc qua đêm và không có người lớn ở nhà.
3. Không được tự ý điều chỉnh thông số kỹ thuật của phương tiện, thiết bị khác so với yêu cầu kỹ thuật của phương tiện; khi thay thế các thiết bị, linh kiện, ắc quy, pin, bộ sạc… cần lựa chọn đúng chủng loại ắc quy, pin phù hợp, đồng bộ với các thông số quy định của sạc điện, động cơ và bộ điều khiển, không sử dụng loại không rõ nguồn gốc; không tự ý thay đổi kết cấu xe, không lắp thêm phụ kiện hay thiết bị tác động đến hệ thống dây dẫn và nguồn điện của xe (thiết bị không tương thích, chênh lệch nguồn điện có thể làm ắc quy, pin phát nổ). Thực hiện chế độ kiểm tra, bảo dưỡng theo quy định của nhà sản xuất.
4. Đối với xe ô tô điện:
- Sạc tại những trạm sạc xe điện dành cho ô tô đã được cấp phép theo quy định (tại trạm xăng, điểm dừng nghỉ, trong nhà và công trình...) hoặc sử dụng bộ sạc tại nhà bảo đảm an toàn PCCC theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Các trạm sạc điện phải được duy trì yêu cầu về giải pháp ngăn cháy, chống cháy cháy lan đối với các khu vực xung quanh (cửa hàng kinh doanh xăng dầu, khu vực gara để xe...) và trang bị phương tiện về PCCC theo quy định; có phương án xử lý tình huống cháy nổ tại khu vực sạc điện.
- Thường xuyên kiểm tra, bảo trì, bảo dưỡng các thiết bị, hệ thống điện, phương tiện PCCC tại trạm sạc để kịp thời phát hiện, thay thế các thiết bị hư hỏng trong quá trình hoạt động./.
